الأبعادُ الفلسفيّةُ في مبحثِ المطلقِ والمقيّدِ في عِلمِ أصولِ الفقهِ الإسلاميِّ

المؤلفون

  • أحمد عبد السّتّار عزيز مامك جامعة بغداد/ كلية التربية ابن رشد/ قسم علوم القرآن الكريم
  • عقيل رزاق نعمان أصول الفقه الإسلامي/ جامعة بغداد/ كلية التربية ابن رشد/ قسم علوم القرآن الكريم

DOI:

https://doi.org/10.51930/jcois.2026.86.%25p

الكلمات المفتاحية:

فلسفة أصولية،، المطلق ، والمقيد

الملخص

لا يخفى أن علم أصول الفقه هو عِلم مركّب، استمدّ مادّته من علوم متعددة، أبرزها هو علم الكلام والفقه واللغة، وهو من العلوم الإسلامية الخالصة التي تزداد الحاجة إليه كلما ابتعدنا عن عصر النّصّ؛ لذلك اتسمت أبحاثه بالتطور والتجديد تبعاً لتغير الأزمنة، وهو ما دفع الأصوليين إلى مزج مباحثه بالفلسفة والمنطق للوصول إلى فهم دقيق للنصوص الشرعية بما يلائم المسائل الفقهية المستحدثة، وعليه جاء هذا البحث ليسلط الضوء على الجوانب الفلسفية في علم أصول الفقه، وتحديدًا في مبحث المطلق والمقيد لما في هذا المبحث من تأثر كبير في الفلسفة الإسلامية والمصطلحات المنطقية، ويركز البحث على الجوانب الفلسفية في المطلق والمقيد كنموذج لتأثر علم الأصول في الفلسفة ومعطياتها، وكان ذلك في مبحثين ولكل مبحث ثلاثة مطالب، تبين مدى تأثر علم الأصول في المصطلحات الفلسفية والمنطقية، وكيفية توظيف الأصوليين لتلك المصطلحات في استنباط الأحكام والموضوعات الأصولية. والله الموفق.

المراجع

القرآن الكريم.

1. ابن فارس. (1404هـ)، تحقيق عبد السلام هارون، معجم مقاييس اللغة. قم: مكتب الإعلام الإسلامي.

2. ابن منظور. (محرم 1405ه)، لسان العرب. قم: نشر أدب الحوزة.

3. أحمد كاظم البهادلي. (1423هـ- 2003م). مفتاح الوصول إلى علم الأصول (المجلد الاولى). بيروت: دار المؤرخ العربي.

4. الأخوند محمد علي كاظم الخراساني. (1440هـ). تحقيق مجتبى المحمودي، كفاية الأصول (المجلد 10). قم: مجمع الفكر الإسلامي مطبعة كل.

5. الأراكي. محمد علي. (1375ش). أصول الفقه. قم: مؤسسة دار راه حق.

6. الأنصاري. محمد علي. (ط1/ 1415هـ). الموسوعة الفقهية الميسرة. قم: مجمع الفكر الإسلامي، مطبعة باقري.

7. البهسودي. محمد باقر. (1424هـ). القواعد والفروق (المجلد الاولى). قم: دار التفسير مطبعة شريعت.

8. التفتزاني. (2016م). تحقيق خليل ابراهيم، مختصر المعاني في البلاغة. بيروت: دار الكتب العلمية.

9. التفتزاني. مسعود. (2001م). المطول شرح تلخيص مفتاح العلوم. بيروت: دار الكتب العلمية.

10. تقريرات الخميني. (1367ش). جعفر السبحاني، تهذيب الأصول (المجلد 3). قم: دار الفكر، مطبعة القدس.

11. تقريرات الخميني. (ط1/ 1418هـ). محمد المرتضوي النكرودي، جواهر الأصول. قم: مؤسسة نشر آثار الإمام الخميني، مطبعة مؤسسة العروج.

12. تقريرات الصدر. (ط1/ 1433ه). كاظم الحسيني الحائري، مباحث الأصول. قم: دار البشير، مطبعة شريعت.

13. تقريرات النائيني. (ط2/ 1430هـ). أجود التقريرات. قم: مؤسسة صاحب الأمر.

14. الحائري. كاظم الحسيني. (1433هـ). تقريرات السيد محمد باقر الصدر، مباحث الأصول (صفحة القسم الأول). قم: دار البشير مطبعة شريعت.

15. الحسيني. محمد. (ط1/ 1415ه- 1995م). معجم المصطلحات الأصولية. بيروت: مؤسسة التعارف، وحوزة المرتضى.

16. الحيدري. علي نقي. (1418هـ- 1997م). أصول الاستنباط في أصول الفقه (المجلد الأولى). بيروت: دار السيرة.

17. الخميني تقريرات البروجردي، لمحات الأصول (المجلد الأولى). قم: مؤسسة النشر الإسلامي، ومؤسسة العروج (2421هـ).

18. الخميني. مصطفى. (ط1/ 1418ه). تحريرات في الأصول. قم: مؤسسة تنظيم آثار الخميني مطبعة مؤسسة العروج.

19. الخوئي. (ط1/ 1419هـ). محمد إسحاق الفياض، محاضرات في أصول الفقه. قم: مؤسسة النشر الإسلامي.

20. الرفاعي. (ط1/ 2018م). مبادئ الفلسفة الإسلامية. قم: دار زين العابدين.

21. الروحاني. محمد صادق. (1427هـ). زبدة الأصول (المجلد 3). دار أنوار الهدى مطبعة وفا.

22. السبحاني. جعفر (1439ه). الوسيط في أصول الفقه (المجلد 10). قم: مؤسسة الإمام الصادق.

23. السبحاني. جعفر (ط2/ 1420). الموجز في أصول الفقه. قم: مؤسسة الغمام الصادق.

24. السبزواري. عبد الأعلى. (ط2/ 1985م). تهذيب الأصول. بيروت: الدار الإسلامية.

25. السريري. مولود. (2010م). منهج الأصوليين في بحث الدلالة. بيروت: دار الكتب العلمية.

26. الشريف الجرجاني. (بلا تاريخ). تحقيق محمد صديق المنشاوي، معجم التعريفات. القاهرة: دار الفضيلة.

27. الشهيد الثاني. العاملي. زين الدين. (1429). تمهيد القواعد (المجلد الثانية). قم: مؤسسة بوستان كتاب ومكت الإعلام الإسلامي.

28. الشيرازي. ناصر مكارم. (1428هـ). أحمد القدسي، ومطبعة سليمان زادة (المحرر)، أنوار الأصول (المجلد الثانية). قم، إيران: مدرسة الإمام علي.

29. الصدر. محمد باقر. (ط2/ 1986م). دروس في علم الأصول. بيروت: دار الكتاب اللبناني.

30. العاملي. حسن بين زين الدين (بلا تاريخ). الشيخ حسن بن زين الدين العاملي، معالم الدين وملاذ المجتهدين. قم: مؤسسة النشر الإسلامي.

31. عبد الساتر. حسن (1423ه). تقريرات محمد باقر الصدر، بحوث في علم الأصول تمهيد في مباحث الدليل اللفظي. قم: دار ناشر محبين، مكتبة الصدر.

32. العبود. علي. (ط1/ 2008م). محاضرات تمهيدية في الفلسفة. باقيلت، مطبعة وفا.

33. العراقي. ضياء الدين (1436هـ). تحقيق منذر الحكيم، مقالات الأصول. قم: مجمع الفكر الإسلامي.

34. العراقي. ضياء الدين، (ط7/ 1438هـ). محمد تقي النجفي، نهاية الأفكار. قم: مؤسسة النشر الإسلامي.

35. الغلاييني. مصطفى. (ط1/ د.ت). تحقيق كوكب ديب دياب، جامع الدروس العربية. طرابلس: مؤسسة الحديث.

36. الفضلي. عبد الهادي. (1427هـ- 2007م). دروس في أصول فقه الإمامية. بيروت: مركز الغدير.

37. الفضلي. عبد الهادي. (2007م). الوسيط في قواعد فهم النصوص الشرعية. بيروت: مركز الغدير.

38. القمي. محمد مؤمن. (ط1/ 1418هـ- 1998م). تسديد الأصول. قم: مؤسسة النشر الإسلامي.

39. محيي الدين عبد الحميد، (ط1/ 2008م). شرح ابن عقيل. بيروت: مكتبة الهداية.

40. المشكيني. علي الأردبيلي. (ط6/ 1374). تحرير المعالم معد للشروع في أصول الفقه. قم: دفتر نشر الهادي.

41. المشكيني. علي. (ط5/ 1413هـ). اصطلاحات الأصول. قم: دفتر نشر الهادي.

42. المظفر. محمد رضا. (1432هـ). أصول الفقه (المجلد الاولى). قم: دار الغدير مطبعة معراج.

43. مغنية. محمد جواد. (1408هـ- 1988م). علم أصول الفقه (المجلد 3). بيروت: دار التيار الجديد.

44. الميرسجادي. تقريرات محمد حسين النجفي. (1430هـ). الهداية إلى غوامض الكفاية (المجلد الاولى). قم: دار محلاتي، مطبعة ثامن الحجج.

45. النراقي. محمد مهدي. (1430هـ). أنيس المجتهدين (المجلد الأولى). قم: مركز العلوم والثقافة الإسلامية.

46. الهاشمي. علي حسن. (2015م). الفرق بين العام والمطلق. قم: دار العطار، مطبعة إحسان.

47. هلال. هيثم. (1424ه- 2003م). تحقيق محمد التونجي، معجم مصطلح الأصول. بيروت: دار الجيل.

The Holy Quran

1. (1421 AH). Written by Al-Boroujerdi and Al-Khomeini, Glimpses of Usul (Volume 1). Qom: Islamic Publishing Foundation and Al-Uruj Foundation.

2. Ibn Faris. (1404 AH). Written by Ibn Faris, edited by Abd Al-Salam Harun, Dictionary of Language Standards. Qom: Office of Islamic Information.

3. Ibn Ana. (Muharram 1405 AH). Written by Ibn Al-Lisan, Lisan Al-Arab. Qom: Publishing Adab Al-Hawza.

4. Ahmad Kazim Al-Bahadli. (1423 AH - 2003 AD). Written by Miftah Al-Wusul ila Ilm Al-Usul (Volume 1). Beirut: Dar Al-Mu'arikh Al-Arabi.

5. Ahmad Kazim Al-Bahadli. (1st ed./1423 AH - 2003 AD). Written by Miftah Al-Wusul. Beirut: Dar Al-Mu'arikh Al-Arabi.

6. Al-Taftazani. (2016 AD). Written by Khalil Ibrahim, Mukhtasar Al-Ma'ani fi Al-Balaghah. Beirut: Dar Al-Kutub Al-Ilmiyyah.

7. Al-Khoei. (1st ed./1419 AH). Written by Muhammad Ishaq al-Fayyad, Lectures on the Principles of Jurisprudence. Qom: Islamic Publishing Foundation.

8. Sharif al-Jurjani (undated). Written by Muhammad Siddiq al-Minshawi, Dictionary of Definitions. Cairo: Dar al-Fadhilah.

9. Taqrirat al-Khomeini (1367 AH). Written by Ja'far al-Subhani, Tahdhib al-Usul (Vol. 3). Qom: Dar al-Fikr, al-Quds Press.

10. Taqrirat al-Khomeini (1st ed./1418 AH). Written by Muhammad al-Murtazawi al-Nakudi, The Principles of Jurisprudence. Qom: Tanzim al-Adl Khomeini Foundation, al-Uruj Foundation Press.

11. Taqrirat Sadr (1st ed./1433 AH). Written by Kazim al-Husayni al-Ha'iri, Investigations into the Principles of Jurisprudence. Qom: Dar al-Bashir, Sharia Press.

12. Taqrirat al-Na'ini (2nd ed./1430 AH). Written by the best of the reports. Qom: Sahib al-Amr.

13. Taqrirat Muhammad Husayn al-Najfi al-Mir-Sajjadi (1430 AH). Authorship of Al-Hidayah ila Ghawamidh al-Tawjih (Volume 1). Qom: Dar Mahallati, Thaman al-Hujjaj Press.

14. Ja'far al-Subhani (1439 AH). Authorship of Al-Qawa'id fi Usul al-Fiqh (Volume 10). Qom: Imam al-Sadiq.

15. Ja'far al-Subhani (2nd ed./1420). Authorship of Al-Mujaz fi Usul al-Fiqh (The Summary of Usul al-Fiqh). Qom: Al-Ghamam al-Sadiq Foundation.

16. Hassan ibn Zayn al-Din al-'Amili (undated). Authorship of Sheikh Hasan ibn Zayn al-Din al-'Amili, Ma'alim al-Din wa Malaz al-Mujtahidin (Masterpieces of Religion and the Refuge of the Mujtahids). Qom: Islamic Publishing Foundation.

17. Hassan Abd al-Sater (1423 AH). Authorship of the notes of Muhammad Baqir, Research in the Science of Usul al-Fiqh, Preparatory Study in the Researcher of the Verbal Guide. Qom: Dar Nashir Muhibbin, Al-Sadr Library.

18. Zain al-Din Worley al-Shahid al-Thani (1429 AH). Authorship of Explanation of Instructions (Volume 2). Qom: Bostan Book and Islamic Media Foundation.

19. Dia' al-Din al-'Iraqi (1436 AH). Written by Munther al-Hakim, Articles on Principles. Qom: Islamic Thought Academy.

20. Diya' al-Din al-Iraqi. (7th ed./1438 AH). Written by Muhammad Taqi al-Najafi, Nihayat al-Nusus. Qom: Islamic Publishing Foundation.

21. (1st ed./2008 CE). Written by Muhyiddin Abdul Hamid, Explanation of Ibn Aqil. Beirut: Al-Hidaya Library.

22. Abdul A'la al-Sazwari. (2nd ed./1985 CE). Written by Tahdhib al-Usul. Beirut: Dar al-Islamiyyah.

23. Abdul Jabbar al-Rifai. (1st ed./2018 CE). Written by Principles of Islamic Philosophy. Qom: Dar Zain al-Abidin.

24. Abdul Hadi al-Fadhli. (1427 AH - 2007 CE). Written by Lessons in Electronic Principles of Jurisprudence. Beirut: Al-Ghadir Center.

25. Abdul Hadi al-Fadhli. (2007 CE). Written by Al-Qawaid fi Q ... Written by Tahrir Paris, Mu'tadid for Initiating the Principles of Jurisprudence. Qom: Daftar Nashr al-Hadi.

26. Ali al-Mashkini (5th ed., 1413 AH). Written by Istilahat al-Usul (Principles of Principles). Qom: Daftar Nashr al-Hadi.

27. Ali Hasan al-Hashemi (2015 AD). Written by The Difference Between the General and the Absolute. Qom: Dar al-Attar, Ihsan Press.

28. Ali Naqi al-Haydari (1418 AH - 1997 AD). Written by Usul al-Istinbat fi Usul al-Fiqh (first volume). Beirut: Dar al-Seerah.

29. Kazem al-Husayni al-Ha'iri (1433 AH). Written by Sayyid Muhammad Baqir, Investigations of Usul al-Fiqh (first part page). Qom: Dar al-Bashir, Sharia Press.

30. Muhammad al-Husayni (1st ed., 1415 AH - 1995 AD). Written by a Dictionary of Usul al-Fiqh Terminology. Beirut: Ta'aruf Foundation and Hawza al-Murtada.

31. Muhammad Baqir al-Bahsudi (1424 AH). Authorship of Ta'lim Warooq (Volume 1). Qom: Dar al-Tafsir, Sharia Press.

32. Muhammad Baqir al-Sadr (2nd ed./1986). Authorship of Lessons in Usul al-Fiqh (Principles of Islamic Jurisprudence). Beirut: Dar al-Kitab al-Lubnani.

33. Muhammad Jawad al-Mughniyya (1408 AH - 1988 AD). Authorship of Usul al-Fiqh (Volume 3). Beirut: Dar al-Tayyar al-Jadid.

34. Muhammad Rida al-Muzaffar (1432 AH). Authorship of Usul al-Fiqh (Volume 1). Qom: Dar al-Ghadir, Miraj Press.

35. Muhammad Sadeq al-Ruhani (1427 AH). Authorship of Usul al-Fiqh (Volume 3). Dar Anwar al-Huda Press.

36. Muhammad Ali al-Araki (1375 AH). Authorship of Usul al-Fiqh (Principles of Islamic Jurisprudence). Qom: Dar Rah-e Haq Foundation.

37. Muhammad Ali al-Ansari (1st ed./1415 AH). Authorship of the Simplified Encyclopedia of Jurisprudence. Qom: Majma' al-Fikr al-Islami, Baqeri Press.

38. Muhammad Ali Kazim al-Khorasani, brother. (1440 AH). Written and edited by Mojtaba al-Mahmoudi, Bara'at al-Usul (Vol. 10). Qom: Islamic Thought Complex, Kul Press.

39. Muhammad Mahdi al-Naraqi. (1430 AH). Written by Anis al-Mujtahidin (Vol. 1). Qom: Center for Islamic Sciences.

40. Muhammad Mu'min al-Qummi. (1st ed./1418 AH - 1998 AD). Written by Tasara' al-Usul. Qom: Islamic Publishing Foundation.

41. Masoud Taftazani (2001). A comprehensive commentary on the summary of Miftah al-Ulum. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.

42. Mustafa al-Khomeini (1st ed. 1418 AH). A compilation of edits on the principles of jurisprudence. Qom: Imam Khomeini Works Organization, Al-Uruj Foundation Press.

43. Mustafa al-Ghalayini (1st ed. n.d.). Written and edited by Kawkab Deeb Diab, Jami' al-Durus al-Arabiyyah. Tripoli: Hadith Foundation.

44. Nasser Makarem Shirazi (1428 AH). Written by Ahmad al-Qudsi and Sulayman Zadeh Press (editor), Anwar al-Usul (Volume 2). Qom, Iran: Imam Ali School.

45. Haytham Hilal (1424 AH - 2003 AD). Written and edited by Muhammad al-Tunji, Dictionary of the Terminology of Principles (Volume 1). Beirut: Dar al-Jeel.

qayimat almawarid walmurajaea

alquran alkarim

1. abn fars. (1404hi), tahqiq eabd alsalam harun, muejam maeayir allughati. qim: maktab al'iielam al'iislamii.

2. abn eaduw. (muharam 1405hi), lisan alearibi. qim: nashar 'adab alhawzati.

3. 'ahmad kazim albahadli. (1423h - 2003mi). miftah alwusul 'iilaa eilm al'usul (almujalad alawli). bayrut: dar almuarikh alearabii.

4. al'akh muhamad eali kazim alkharasani. (1440ha). tahqiq mujtabaa almahmudi, almutawirayn (almujalad 10). qim: mujmae alfikr al'iislamii matbaeat kuli.

5. al'araki. muhamad ealay. (1375h). 'usul alfiqah. qim: muasasat dar rah haq.

6. al'ansari. muhamad ealay. (ta1/ 1415h). almawsueat alfiqhiat almuyasirati. qim: mujmae alfikr al'iislamii, matbaeat baqri.

7. albahsudi. muhamad baqir. (1424h). taelimat waruq (almujalad alawli). qum: dar altafsir matbaeat sharieatun.

8. altaftzani. (2016mi). tahqiq khalil abrahim, mukhtasar almaeani fi albalaghati. bayrut: dar alkutub aleilmiati.

9. altiftzani. maseud. (2001mi). almutawal sharh talkhis mafatih aleulumi. bayrut: dar alkutub aleilmiati.

10. taqarir alkhumayni. (1367sha). jaefar alsubhani, tahdhib al'usul (almujalad 3). qum: dar alfikr, matbaeat alquds.

11. taqrirat alkhumayni. (ta1/ 1418h). muhamad almurtadawi alnikirudii, 'usul al'usuli. qim: muasasat tanzim aleadl alkhumayni, matbaeat muasasat aleuruj.

12. taqrir altaqrir. (ta1/ 1433h). kazim alhusayni alhayiri, mabahith al'usuli. qim: dar albashir, matbaeat sharieati.

13. altaqarir alnaayiyni. (ta2/ 1430hu). 'ajwd altaqariri. qim: sahib al'amra.

14.hayiri. kazim alhusayni. (1433h). taqarir alsayid muhamad baqir, mabahith al'usul (safhat alqism al'uwli). qim: dar albashir matbaeatan sharieat.

15. alhusayni. muhamad. (ta1/ 1415h- 1995mi). muejam mustalahat al'usuliati. bayrut: muasasat altaearufi, wahawzat almurtadaa.

16. alhaydri. eali naqi. (1418h - 1997mi). 'usul aliastinbat fi 'usul alfiqh (aljald al'uwli). bayrut: dar alsiyrati.

17. alkhumayni taqrirat alburujardi, lamahat al'usul (almujalad al'uwli). qim: muasasat alnashr al'iislami, wamuasasat aleuruj (2421h).

18. alkhumayni. mustafaa. (ta1/ 1418h). tahrirat fi al'usuli. qum: tanzim alsadmat alkhumayni matbaeat muasasat aleuruj.

19. alkhuyiy. (ta1/ 1419h). muhamad 'iishaq alfayadi, muhadirat fi 'usul alfiqah. qim: muasasat alnashr al'iislamiati.

20. alrafaei. (ta1/ 2018mi). mabadi alfalsafat al'iislamiati. qum: dar zayn aleabidin.

21. alruwhani. muhamad sadiq. (1427ha). zabadat al'usul (almujalad 3). dar 'anwar alhudaa matbaeatufa.

22. alsubhani. jaefar (1439h). alwasit fi 'usul alfiqh (almujalad 10). qim: al'iimam alsaadiqi.

23. alsubhani. jaefar (ta2/ 1420). almujaz fi 'usul alfiqah. qim: muasasat alghamam alsaadiqi.

24. alsabzwari. eabd al'aelaa. (ta2/ 1985mi). tahdhib al'usuli. bayrut: aldaar al'iislamiatu.

25. bidi. walad. (2010mi). manhaj al'usuliiyn fi bahth aldilalati. bayrut: dar alkutub aleilmiati.

26. alsharif aljirjani. (bla tarikh). tahqiq muhamad sidiyq almunshawi, muejam altaerifati. alqahirat : dar alfadilati.

27. alshahid althaani. eamlaa. zayn aldiyn. (1429). li'iiedad altaelimat (aljald althaani). qim: muasasat bustan kitab wamakat al'iielam al'iislamiu.

28. alshiyrazi. nasir makarmi. (1428h). 'ahmad alqudsi, wamatbaeat sulayman zada (almuhariri), 'anwar al'usul (almujalad althaani). qim, 'iiran: madrasat al'iimam ealay.

29. alsadra. muhamad baqur. (ta2/ 1986mu). durus fi eilm al'usuli. bayrut: dar alkitaab allubnani.

30. aleamali. hasan bayn zayn aldiyn (bla tarikhin). alshaykh hasan bin zayn aldiyn aleamili, maealim aldiyn w maladh almujtahidina. qim: muasasat alnashr al'iislamiati.

31. eabdalsatar. hasan (1423h). taqrirat muhamad baqir alsadra, buhuth fi eilm al'usul jahizat fi bahith aldalil allafzi. qim: dar nashir muhibiyna, maktabat alsadr.

32. aleabudu. ealay. (ta1/ 2008ma). muhadarat tahdiriat fi alfalsafati. baqilt, tabeatufa.

33. aleiraqi. dia' aldiyn (1436hu). tahqiq mundhir alhakimi, maqalat al'usuli. qum: mujmae alfikr al'iislamii.

34. aleiraqi. dia' aldiyn, (ta7/ 1438h). muhamad ailtaqi alnajafi, nihayat al'afkari. qim: muasasat alnashr al'iislamiati.

35. alghalayini. mustafaa. (ta1/ da.t). tahqiq kawkab dib diab, jamie alshueara' alearabiati. tarabuls: muasasat alhadithi.

36. alfadli. eabd alhadi. (1427h - 2007mi). durus fi 'usul alfiqh al'iilikturuni. bayrut: markaz alghidir.

37. alfadli. eabd alhadi. (2007mi). alwasit fi qawaeid fahm alnusus alshareiati. bayrut: markaz alghidir.

38. alqamiy. muhamad muman. (ta1/ 1418h- 1998mi). tasdid al'usuli. qim: muasasat alnashr al'iislamiati.

39. muhi aldiyn eabd alhamidi, (ta1/ 2008mi). sharh bin eaqila. bayrut: maktabat alhidayati.

40. mashkini. eali al'ardabili. (ta6/ 1374). tahrir alfidyu muetad jadid fi 'usul alfiqah. qim: daftar nashr alhadi.

41. mashkini. eali. (ta5/ 1413h). astilahat al'usuli. qim: daftar nashr alhadi.

42. almuzafari. muhamad rida. (1432h). 'usul alfiqh (almujalad alawlaa). qum: dar alghadir matbaeat mieraji.

43. alsiyniati. muhamad jawadi. (1408h - 1988mi). 'usul eilm alfiqh (almujalad 3). bayrut: dar altayaar almutaradid aljadidi.

44. almirsjadi. taqrirat muhamad husayn alnajafi. (1430h). alhidayat 'iilaa ghawamid alraas (almujalad alawlaa). qim: dar mahalaati, matbaeat thamin alhujaj.

45.alnaraqi. muhamad mahdi. (1430hu). 'anis almujtahidin (aljald al'uwli). qim: markaz aleulum al'iislamiati.

46. alhashimi. eali hasan. (2015mi). alfarq bayn aleam walmutlaqi. qim: dar aleatari, matbaeat 'iihsan.

47. hilal. haythma. (1424h - 2003mi). tahqiq muhamad altuwnji, muejam mustalah al'usuli. bayrut: dar aljil.

منشور

2026-06-30

إصدار

القسم

Articles

كيفية الاقتباس

الأبعادُ الفلسفيّةُ في مبحثِ المطلقِ والمقيّدِ في عِلمِ أصولِ الفقهِ الإسلاميِّ. (2026). مجلة كلية العلوم الاسلامية, 86. https://doi.org/10.51930/jcois.2026.86.%p

المؤلفات المشابهة

21-30 من 32

يمكنك أيضاً إبدأ بحثاً متقدماً عن المشابهات لهذا المؤلَّف.